Trong một thế giới mà tri thức y học được cập nhật từng ngày, việc đào tạo một bác sĩ giỏi không còn đơn thuần là giúp người học ghi nhớ kiến thức hay vượt qua các kỳ thi. Điều ngành y cần hôm nay là những người thầy thuốc có năng lực học tập suốt đời, biết phản tư từ trải nghiệm thực tiễn, có khả năng thích ứng với sự thay đổi và không ngừng hoàn thiện bản thân.
Đó cũng là tinh thần cốt lõi được đề cập tại chuyên đề “Portfolio trong Giáo dục Y khoa” do Trường Đại học Y Dược Cần Thơ tổ chức trong tháng 6 năm 2026. Chuyên đề do ThS. Phạm Thị Mỹ Ngọc – Giám đốc Trung tâm Giáo dục Y học và Huấn luyện kỹ năng y khoa trình bày, mang đến một góc nhìn mới về phương pháp đào tạo lấy người học làm trung tâm, đồng thời mở ra hướng tiếp cận hiện đại trong đánh giá và phát triển năng lực sinh viên y khoa.
ThS. Phạm Thị Mỹ Ngọc – Giám đốc Trung tâm Giáo dục Y học và Huấn luyện kỹ năng y khoa trình bày chuyên đề
Khi một bảng điểm không còn đủ để đánh giá một bác sĩ tương lai
Trong nhiều thập niên, kết quả học tập của sinh viên chủ yếu được phản ánh qua những con số trên bảng điểm. Tuy nhiên, đối với lĩnh vực y khoa, thành công nghề nghiệp không chỉ được quyết định bởi kiến thức chuyên môn.
Một bác sĩ có thể đạt điểm số xuất sắc nhưng vẫn cần học cách giao tiếp với người bệnh, xử lý những tình huống đạo đức phức tạp, làm việc trong môi trường đa chuyên ngành, đối mặt với áp lực nghề nghiệp và liên tục cập nhật những tiến bộ của khoa học y học.
Những năng lực đó khó có thể được đo lường bằng một bài thi hay một kỳ kiểm tra cuối khóa. Chính vì vậy, các mô hình giáo dục y khoa tiên tiến trên thế giới đang chuyển dần từ phương thức đánh giá dựa trên kết quả sang đánh giá dựa trên quá trình phát triển năng lực. Trong xu thế đó, Portfolio được xem là một trong những công cụ hiệu quả nhất.
Portfolio không chỉ là tập hợp các minh chứng học tập. Quan trọng hơn, đó là "hồ sơ phát triển năng lực" phản ánh hành trình trưởng thành của người học qua từng trải nghiệm, từng lần thực hành lâm sàng, từng sai sót được sửa chữa và từng bài học được rút ra trong quá trình đào tạo.
Từ người học thụ động đến người kiến tạo tri thức cho chính mình
Một trong những thay đổi lớn nhất mà Portfolio mang lại là chuyển vai trò của sinh viên từ người tiếp nhận kiến thức sang chủ thể của quá trình học tập.
Thay vì chỉ hoàn thành yêu cầu của môn học, sinh viên được khuyến khích ghi nhận những trải nghiệm có ý nghĩa, lựa chọn các minh chứng tiêu biểu, tự đánh giá năng lực và xây dựng kế hoạch cải thiện cho bản thân.
Mỗi minh chứng trong Portfolio không chỉ trả lời câu hỏi “Tôi đã làm gì?” mà còn phải trả lời được “Tôi học được gì từ trải nghiệm đó?” và “Tôi sẽ làm gì để tốt hơn trong tương lai?”. Đó chính là quá trình phản tư – yếu tố được xem là "trái tim" của Portfolio.
Trong giáo dục y khoa hiện đại, phản tư không đơn thuần là nhìn lại những việc đã làm. Đó là khả năng phân tích trải nghiệm, nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và chuyển hóa kinh nghiệm thành năng lực nghề nghiệp. Đây cũng là nền tảng để hình thành tư duy học tập suốt đời – phẩm chất không thể thiếu đối với bất kỳ cán bộ y tế nào trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển nhanh chóng.
Sáu năm đại học – một hành trình phát triển được ghi nhận
Điểm đặc biệt của mô hình Portfolio được đề xuất tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ là khả năng đồng hành cùng sinh viên trong suốt sáu năm đào tạo.
Ở những năm đầu, Portfolio giúp sinh viên xác định mục tiêu nghề nghiệp, xây dựng phương pháp học tập hiệu quả và hình thành bản sắc nghề nghiệp của người học y.
Khi bước vào giai đoạn tiền lâm sàng và lâm sàng, Portfolio tiếp tục ghi nhận sự phát triển về kỹ năng nghề nghiệp thông qua các logbook thực hành, phiếu đánh giá lâm sàng, báo cáo ca bệnh, sản phẩm nghiên cứu khoa học và những phản hồi từ giảng viên hướng dẫn.
TS Ngô Phương Thảo – Trưởng Phòng Công tác người học chia sẻ tại buổi sinh hoạt chuyên đề
Mỗi lần tiếp xúc người bệnh, mỗi lần thực hiện kỹ năng, mỗi tình huống đạo đức nghề nghiệp hay mỗi hoạt động phục vụ cộng đồng đều có thể trở thành những dấu mốc quan trọng trong hành trình phát triển năng lực của sinh viên.
Đến năm cuối, toàn bộ những dấu mốc ấy được kết nối thành một bức tranh tổng thể về sự trưởng thành của người học – từ một tân sinh viên còn nhiều bỡ ngỡ trở thành một bác sĩ trẻ sẵn sàng bước vào môi trường hành nghề chuyên nghiệp.
Không chỉ để đánh giá, mà để phát triển
Tại nhiều cơ sở đào tạo y khoa trên thế giới, Portfolio được sử dụng như một công cụ đánh giá năng lực. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của Portfolio không nằm ở việc đánh giá. Điều quan trọng hơn là nó tạo ra một cơ chế giúp sinh viên chủ động phát triển bản thân.
Khi người học thường xuyên nhìn lại tiến trình của mình, nhận được phản hồi từ giảng viên, xây dựng kế hoạch cải thiện và theo dõi sự tiến bộ qua từng giai đoạn, quá trình học tập không còn là việc hoàn thành các học phần riêng lẻ mà trở thành một hành trình phát triển liên tục.
Đó cũng chính là triết lý của giáo dục y khoa hiện đại: đào tạo không chỉ để sinh viên biết, mà để sinh viên có thể làm được, trưởng thành được và tiếp tục phát triển sau khi tốt nghiệp.
Hướng đến chuẩn đào tạo y khoa tiên tiến
Việc nghiên cứu và triển khai Portfolio tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ cho thấy quyết tâm đổi mới phương pháp đào tạo theo hướng lấy người học làm trung tâm, tiếp cận các chuẩn mực giáo dục y khoa tiên tiến của khu vực và thế giới.
Trong bối cảnh ngành y tế đang đối mặt với những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguồn nhân lực, Portfolio không đơn thuần là một công cụ quản lý học tập. Đó là phương thức giúp người học hiểu rõ chính mình, nuôi dưỡng tinh thần tự học, phát triển năng lực nghề nghiệp và hình thành bản lĩnh của người thầy thuốc tương lai.
Bởi sau cùng, điều làm nên một bác sĩ giỏi không chỉ là những kiến thức được học trên giảng đường, mà còn là khả năng học hỏi từ trải nghiệm, trưởng thành từ những thử thách và không ngừng hoàn thiện bản thân trong suốt cuộc đời hành nghề.
Portfolio chính là nơi lưu giữ hành trình ấy – hành trình trưởng thành của một người thầy thuốc từ những ngày đầu bước chân vào giảng đường y khoa đến khi đủ năng lực và trách nhiệm để chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
